Logistyka

LOGISTYKA ZAOPATRZENIA W BUDOWNICTWIE

2011-07-06 20:14

Procesy zaopatrzeniowe i zakupy są nierozerwalnym elementem funkcjonowania każdego przedsiębiorstwa budowlanego. Niewątpliwie procesy te różnią się między sobą w zależności od wielkości i struktury firmy, w której występują. Jednak nie sposób spotkać przedsiębiorstwo budowlane, które w swojej działalności nie wykorzystywałoby szerokorozumianej logistyki zaopatrzenia, której kluczowym elementem są podwykonawcy jak i dostawcy.

Procesy zaopatrzeniowe i zakupy są nierozerwalnym elementem funkcjonowania każdego przedsiębiorstwa budowlanego. Niewątpliwie procesy te różnią się między sobą w zależności od wielkości i struktury firmy, w której występują. Jednak nie sposób spotkać przedsiębiorstwo budowlane, które w swojej działalności nie wykorzystywałoby szerokorozumianej logistyki zaopatrzenia, której kluczowym elementem są podwykonawcy jak i dostawcy.

Przedsięwzięcia budowlane są zazwyczaj na tyle skomplikowane, że angażują bardzo wiele podmiotów gospodarczych produkujących niezbędne materiały, surowce oraz narzędzia. Stąd pojawia się tak ogromna liczba procesów zaopatrzeniowych występujących w przedsiębiorstwach budowlanych. Wielkość zamówień wiąże się w dużej mierze z oszacowanym zapotrzebowaniem, wg uznania kierowników i inżynierów budowy, dostępnością środków transportowych oraz możliwościami składowania.

Jak zauważa Anna Sobotka w „Zakup materiałów i przepływy logistyczne w przedsiębiorstwach budowlanych”, Gospodarka magazynowa i logistyka nr 5/1997, pomimo przejrzystego rynku dostawców można zaobserwować pewne zjawisko występowania zakłóceń w dostawach. Może powodować to brak ciągłości w przepływie towarów, co prowadzić może do przerw w realizacji przedsięwzięcia budowlanego. Jak podaje autorka zakłócenia te mogą być wywołane przez kilka następujących czynników:

• trudności finansowe,

• zmiany w kolejności wykonywania procesów budowlanych,

• błędy w dokumentacji technicznej,

• błędy w zamówieniach,

• trudności w zakupach nietypowych materiałów.

Oznacza to, że przedsiębiorstwo musi być przygotowane na tego typu zakłócenia. Winno posiadać odpowiednią ilość alternatywnych źródeł dostaw, a także ciągle monitorować procesy zaopatrzeniowe tak, aby w przypadku pojawienia się komplikacji mogło niezwłocznie reagować.

Koncepcja just-in-time w budownictwie.

System zaopatrzenia just-in-time początkowo znalazł swoje zastosowanie w firmach produkcyjnych, w szczególności w branży motoryzacyjnej. Jednak jego uniwersalność i ekonomiczność sprawiły, że obecnie wykorzystywany jest niemal w każdej branży, w przedsiębiorstwach o różnym profilu działalności i wielkości. Można powiedzieć, że w sposób szczególny system ten jest wykorzystywany w zarządzaniu zaopatrzeniem w budownictwie. Szczegółowe projekty, plany i harmonogramy realizacji budów pozwalają na precyzyjne zaplanowanie wielkości, miejsca i czasu dostaw potrzebnych materiałów. Kierownicy i inżynierowie budów są w stanie już na etapie planowania harmonogramu inwestycji określić, jakie materiały i elementy, kiedy oraz w jakiej ilości będą im potrzebne. Ale czy w rzeczywistości jest to takie proste?

Literatura oraz praktyka mówi, że materiały mogą być dostarczane na budowę na kilka sposobów. Pierwszy z nich polega na dostarczeniu materiału bezpośrednio na plac budowy w momencie, gdy dany materiał jest potrzebny. Ten sposób dostaw jest najbardziej pożądanym, lecz w niektórych sytuacjach jest on nie możliwy, przykładowo, gdy niektóre materiały są używane przez dłuższy czas, na różnych etapach budowy i trudno jest dokładnie przewidzieć właściwy czas i ilość zużycia. W tym wypadku pewna ilość buforowa musi być ciągle składowana na terenie budowy. Drugim sposobem dostaw jest pośrednie dostarczanie materiałów z wykorzystaniem magazynów centralnych, placów składowania lub wytwórni pomocniczych przedsiębiorstwa. Ten sposób jest konieczny, gdy na terenie budowy nie ma odpowiednich warunków na składowanie materiałów nawet w krótkim okresie czasu. Wykorzystanie pośredniego ogniwa, jakim jest magazyn centralny lub plac składowy polega wówczas na traktowaniu go tak, jakby był częścią placu budowy. Powinien on być, zatem w niedalekiej odległości od budowy, tak, aby zapewniał szybki transport materiałów. W praktyce najczęściej stosowane są dwa modele dostaw. Dostawy natychmiastowe – realizowane w krótkim czasie i terminie, który określa sam odbiorca oraz dostawy z wyprzedzeniem czasowym – gdy, dostawca jest wybierany w trybie ofertowym lub zamawiany materiał jest skomplikowany i specyficzny dla danej budowy.

Jak zauważa Jan Długosz w Instrumenty zarządzania łańcuchami dostaw, PWE Warszawa 2010, warunkiem koniecznym poprawnego funkcjonowania systemu just-in-time są partnerskie związki między dostawcami a nabywcami. Podkreśla on znaczenie silnego i wzajemnego zaangażowania obu stron w procesie dostaw. Należy, zatem odrzucić powszechne myślenie, preferowane przez dostawców i odbiorców, że tylko jedna ze stron może odnieść sukces kosztem drugiej.

Pomimo wielu zalet systemu just-in-time jest on dość trudny do wprowadzenia w życie, w szczególności w przedsiębiorstwach budowlanych. Zdecydowanie łatwiej jest wykorzystywać go w firmach produkcyjnych, gdzie stosuje się powtarzalną i seryjną produkcję.

Outsourcing w branży budowlanej, czyli wytworzyć samemu czy kupić.

Outsourcing jest strategią zarządzania polegającą na zlecaniu realizacji niektórych funkcji przedsiębiorstwa, z wyjątkiem podstawowych, wyspecjalizowanym usługodawcom lub dostawcą.

Firmy budowlane, jako nieliczne posiadają możliwość zlecania swoim podwykonawcą, także funkcji podstawowych swojej działalności. Model ten ma największe zastosowanie w dużych przedsiębiorstwach budowlanych. Firmy te już na etapie startu w przetargach zakładają, że część prac przy ewentualnej inwestycji zlecą swoim partnerom. Takie sposób funkcjonowania wynika z faktu, iż w niektórych przypadkach bardziej opłaca się zlecać konkretne, często specjalistyczne prace innym wykonawcą niż wykonywać je samemu. Jednak coraz częściej zauważa się sytuacje, w której firmy nastawiają się tylko na funkcjonowanie na zasadzie outsourcingu. Stają się one tzw. generalnymi wykonawcami, odpowiadają kompleksowo za realizację danej budowy, ale do jej budowania wynajmują podwykonawców.

Outsourcing daje możliwość elastycznego funkcjonowania oraz ułatwia dostęp do nowoczesnych i specjalistycznych technologii występujących na rynku. Gdy przedsiębiorstwo jest „zamknięte” i wykonuje wszystko na własną rękę, może nie zauważać pojawiających się nowych rozwiązań i udoskonaleń w danej dziedzinie. Lecz gdy zleca te zadania firmom specjalizującym się w tej branży, istnieje duże prawdopodobieństwo, że będzie korzystać z najdoskonalszych rozwiązań.

Możliwość zastosowania strategii outsourcingu sprawia, że przedsiębiorstwo budowlane musi podjąć decyzję typu wytworzyć czy kupić. Decyzja ta polega na wyborze sposobu zaspokojenia danej potrzeby zaopatrzeniowej i determinuje przedsiębiorstwo do odpowiedzi na pytanie, czy potrzebny komponent lub usługę zrealizować we własnym zakresie, czy zlecić to zewnętrznej firmie. Decyzje o wytwarzaniu samemu lub kupowaniu przedsiębiorstwo budowlane musi podejmować w dwóch obszarach, takich jak: obszar produkcji – wytwarzać czy kupować półfabrykaty i materiały oraz obszar usług – realizować je we własnym zakresie, czy też zlecać podwykonawcom.

Przedsiębiorstwo podejmuje decyzję o zakupie lub wytworzeniu w oparciu o przynajmniej 3 kryteria: brak możliwości wyboru – konieczny jest zakup materiału lub usługi, rachunek ekonomiczny, oraz kryterium jakości.

Kryterium rachunku ekonomicznego sprawia, że przedsiębiorstwu budowlanemu opłaca się samemu produkować materiały, których koszt wytworzenia jest najczęściej niższy od kosztu zakupu, przykładem może być tutaj własny węzeł betoniarski. Natomiast uwarunkowania jakościowe sprawiają, że przedsiębiorstwa są skłonne wytwarzać we własnym zakresie materiały, których jakość i parametry muszą ściśle odpowiadać projektom budowlanym.

Podejmowanie decyzji w zakresie kupna lub własnego wytwarzania odbywa się na minimum dwóch poziomach, te poziomy to: decyzje strategiczne – dotyczą wyboru strategii działania przedsiębiorstwa w długim okresie czasu oraz decyzje na poziomie operacyjnym – odnoszą się do konkretnego zlecenia, które przedsiębiorstwo realizuje. W tym przypadku firma każdorazowo musi dany przypadek przeanalizować i podjąć decyzję o produkcji własnej lub zakupie. Właściwe funkcjonowanie firm budowlanych jest uwarunkowane systematycznym i wnikliwym analizowaniem tego problemu na wszystkich poziomach decyzyjnych.

Rozwiązanie to ma również pewne wady. Wynikające chociażby z koordynacji i kontroli funkcjonowania tego systemu. Istotna wydaje się być tutaj bezbłędna wymiana informacji i parametrów oczekiwanych materiałów i usług. Outsourcing niesie za sobą również pewne koszty, wynikające z konieczności redukcji lub przesunięć personelu oraz ryzyko niesatysfakcjonującej jakości usług dostarczanych przez zleceniobiorców.

Podsumowując można stwierdzić, że takie strategie, jak: just-in-time oraz outsourcing stają się metodami ograniczania kosztów zaopatrzenia i zwiększania jakość oferowanych wyrobów i usług przez firmy budowlane. 

Dominik Sąsiadek